سونامی خاموش کشاورزی گیلان؛ از تغییر اقلیم تا نابودی زمین‌های حاصلخیز

یک عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان با هشدار نسبت به شکل‌گیری «سونامی خاموش» در کشاورزی استان، گفت: تغییر اقلیم، کاهش منابع آب، گسترش آفات، تغییر کاربری اراضی، افزایش هزینه‌های تولید، واسطه‌گری و مهاجرت نیروی جوان، کشاورزی گیلان را با بحران‌های ساختاری روبه‌رو کرده است.

به گزارش تالشان نیوز، هوشیارفرد با اشاره به تغییر الگوی شیوع آفات و بیماری‌های کشاورزی در گیلان اظهار کرد: گرم‌تر شدن هوا موجب ظهور برخی آفات و بیماری‌های جدید و نوظهور شده و در برخی موارد نیز آفات قدیمی با شدت بیشتری تکثیر و گسترش پیدا کرده‌اند.

وی افزود: این شرایط نگرانی کشاورزان را افزایش داده و آنان را به استفاده بیشتر از آفت‌کش‌ها سوق می‌دهد؛ موضوعی که در صورت مصرف بی‌رویه می‌تواند آسیب بیشتری به خاک و زیست‌بوم کشاورزی وارد کند.

تغییر کاربری؛ یکی از موج‌های اصلی سونامی کشاورزی

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان، خرد شدن و تغییر کاربری اراضی کشاورزی را یکی دیگر از مهم‌ترین تهدیدهای پیش روی کشاورزی استان دانست و گفت: فشار اقتصادی، ضعف نظارت و جذابیت ساخت‌وساز موجب توسعه ویلاسازی و تبدیل بخشی از زمین‌های کشاورزی به ساختمان و کاربری‌های غیرکشاورزی شده است.

هوشیارفرد ادامه داد: این روند با سرعت در حال افزایش است و موجب از بین رفتن اراضی حاصلخیز، افزایش فشار بر شالیزارها و باغ‌ها و کاهش صرفه اقتصادی فعالیت‌های کشاورزی می‌شود.

وی تصریح کرد: اگرچه تغییر کاربری در کوتاه‌مدت ممکن است برای برخی افراد سودآور باشد، اما در بلندمدت به کاهش امنیت غذایی، تضعیف اقتصاد محلی و از دست رفتن سرمایه‌ای منجر می‌شود که بازسازی آن بسیار دشوار خواهد بود.

کشاورز میان هزینه تولید و واسطه‌گری گرفتار است

این پژوهشگر با اشاره به مشکلات نظام بازاررسانی محصولات کشاورزی گفت: هزینه‌های تولید شامل بذر، کود، سم، نیروی کار، سوخت و ماشین‌آلات به صورت مستمر افزایش یافته، اما بسیاری از کشاورزان هنگام فروش محصول با واسطه‌های متعدد و قیمت‌گذاری ناعادلانه مواجه هستند.

وی افزود: بخش قابل توجهی از درآمد کشاورزان در میان هزینه‌های سنگین تولید و شبکه واسطه‌گری از بین می‌رود و همین مسئله موجب شده بسیاری از بهره‌برداران خرد با کاهش انگیزه برای ادامه فعالیت مواجه شوند.

هوشیارفرد هشدار داد: خروج تدریجی تولیدکنندگان از چرخه کشاورزی می‌تواند در آینده به بحران معیشت، افزایش مهاجرت روستایی و کاهش تولید داخلی منجر شود.

آلودگی زیست‌محیطی، تهدیدی دیگر برای کشاورزی

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان همچنین ورود شیرابه زباله‌ها به منابع آب و خاک را یکی دیگر از نگرانی‌های بخش کشاورزی عنوان کرد و گفت: این مسئله می‌تواند نگرانی‌هایی درباره کیفیت محصولات کشاورزی ایجاد کند و میزان و گستره آثار آن نیازمند پایش و بررسی علمی مستمر است.

وی با اشاره به افزایش هزینه‌های تولید، کمبود نیروی کار و کاهش انگیزه نسل جوان برای ادامه فعالیت کشاورزی اظهار کرد: مجموعه این عوامل موجب افزایش چالش‌های اقتصادی و مهاجرت روستاییان شده است.

هوشیارفرد ادامه داد: وقتی کشاورزی برای نسل جوان به عنوان یک شغل پایدار و قابل اتکا دیده نشود، جوانان به سمت شهرها مهاجرت می‌کنند و بخش کشاورزی با نیروی انسانی سالخورده‌تر اداره خواهد شد.

وی پیر شدن جمعیت کشاورزان را زنگ خطری جدی دانست و افزود: کاهش حضور نیروی جوان و آموزش‌دیده به معنای اختلال در انتقال تجربه، کاهش نوآوری و بهره‌وری و از دست رفتن تدریجی دانش بومی کشاورزی است.

ضرورت عبور از مدیریت بحران به مدیریت پیشگیرانه

هوشیارفرد با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت بخش کشاورزی گفت: گیلان که همواره به عنوان قطب سبز ایران شناخته شده، امروز با یک بحران ساختاری و تدریجی در بخش کشاورزی مواجه است.

وی افزود: برای جلوگیری از تهدیدهایی که به شکل آرام اما عمیق بر امنیت غذایی، اقتصاد روستایی و محیط زیست اثر می‌گذارند، باید از «مدیریت بحران» به سمت «مدیریت پیشگیرانه» حرکت کرد.

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان تصریح کرد: مسئله تنها تغییرات اقلیمی نیست؛ مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که بخواهیم با ابزارها و ذهنیت‌های قدیمی با مسائل کشاورزی قرن بیست‌ویکم مواجه شویم.

کشاورزی هوشمند؛ راهی برای مقابله با بحران

هوشیارفرد مدیریت علمی آب، استفاده از فناوری‌های نوین و حرکت به سمت کشاورزی هوشمند را از ضرورت‌های امروز گیلان دانست و گفت: استفاده از فناوری‌های دقیق برای مدیریت آب، نوسازی روش‌های کشت و بهینه‌سازی مصرف کود از جمله اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

وی همچنین بر ضرورت جلوگیری از گسترش ساخت‌وساز در پهنه‌های کشاورزی تأکید کرد و افزود: توسعه کشاورزی مقاوم در برابر تغییر اقلیم، آموزش نسل جدید کشاورزان، توسعه صنایع تبدیلی و بازارهای محلی و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین می‌تواند به کاهش آسیب‌های موجود کمک کند.

هوشیارفرد در پایان هشدار داد: اگر برای این «سونامی خاموش» چاره‌اندیشی نشود، ممکن است روزی گیلان تنها در عکس‌ها و کتاب‌های قدیمی سرزمینی سبز با شالیزارهای پرمحصول و باغ‌های زیتون و فندق باشد.وی تأکید کرد: برای عبور از این وضعیت، بیش از شعار به تغییر ساختار، حمایت واقعی از تولیدکننده، برخورد جدی با تغییر کاربری اراضی و نوسازی هوشمندانه کشاورزی نیاز داریم.