کشاورزی گیلان در آستانه تحول؛ فناوری‌های نوین جایگزین روش‌های سنتی می‌شوند

پژوهشگر مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان با تأکید بر اینکه آینده بخش کشاورزی استان بدون بهره‌گیری از فناوری‌های نوین قابل تصور نیست، گفت: تغییر الگوی کشت، توسعه کشاورزی هوشمند و اصلاح روش‌های آبیاری، از مهم‌ترین راهکارهای حفظ تولید و سازگاری با تغییرات اقلیمی در گیلان است.

به گزارش تالشان نیوز، محمود هوشیارفرد با بیان اینکه آینده کشاورزی استان گیلان به دلیل موقعیت ممتاز جغرافیایی و آب و هوایی ترکیبی از فرصت‌های بی نظیر و چالش‌های مهم و حیاتی است، اظهار کرد: گیلان همواره قطب تولید محصولات کشاورزی راهبردی مانند برنج و چای و صادراتی، ارزآور مانند کیوی و مرکبات و دارای مزیت نسبی و اشتغالزا مانند زیتون و فندق بوده است؛ لذا برای گذار از کشاورزی سنتی به کشاورزی مدرن با تحولات بزرگی مواجه است.

وی تحول در الگوی کشت و تنوع محصولات را یکی از محورهای اصلی آینده کشاورزی استان دانست و افزود: با توجه به تغییرات اقلیمی، تغییر در سبد محصولات کشاورزی استان با توسعه محصولات با ارزش افزوده بالا، تغییر در مدیریت باغات زیتون، مرکبات، کیوی فروت و چای و آبزی پروری اجتناب ناپذیر است. به عبارت دیگر ،آینده گیلان دیگر تنها در گرو «محصول برنج» نخواهد بود. اعتقاد بر این است در آینده حرکت به‌سوی توسعه کشت و فراوری گیاهان دارویی، اسانس‌ها و محصولات ارگانیک که تقاضای جهانی بالایی دارند، رخ خواهد داد.

ضرورت گذار کشاورزی گیلان از سنتی به مدیریت هوشمند و داده‌محور

عضو هیئت علمی و پژوهشگر مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان ادامه داد: همچنین با گرمایش زمین مدیریت تولید مرکبات، زیتون و چای از طریق معرفی ارقام و کلون‌های مقاوم‌تر به خشکی و تغییر زمان گلدهی ضروری است. به‌علاوه، با توجه به منابع آبی، توسعه آبزی پروری و حتی کشت جلبک می‌تواند سهم زیادی در افزایش درآمد تولیدکنندگان داشته باشد.

هوشیارفرد با بیان اینکه به نظر می‌رسد بزرگترین گلوگاه و در واقع تعیین‌کننده اصلی آینده بخش کشاورزی گیلان، چالش‌های اقلیمی و منابع آب باشد، ادامه داد: برخلاف تصور عموم، گیلان در آینده با چالش بحران کم آبی بیش از پیش مواجه خواهد بود؛ تغییر الگوهای بارش، کاهش بارندگی‌های منظم و افزایش بارندگی‌های نامنطم و شدید و تشکیل سیلاب‌های ناگهانی مدیریت آب و خاک را دشوار می‌کند.

وی ادامه داد: همچنین بالا آمدن سطح آب دریا و نفوذ آب شور به اراضی ساحلی تهدید جدی برای شالیزارهاست لذا نیازمند فناوری‌های نوین در بخش کشاورزی هستیم و آینده گیلان در گرو گذار از آبیاری غرقابی به‌سوی آبیاری هوشمند و قطره‌ای(حتی در کشت برنج) است.

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان، با بیان اینکه اگر بخواهیم همان مسیر گذشته را بدون بازنگری ادامه دهیم با مشکلات و دشواری‌های بیشتر از حالا روبرو خواهیم شد و می‌تواند تاثیرات منفی چندبرابر بر امنیت غذایی و اشتعال و معیشت روستایی بگذارد، گفت: برای حفظ رقابت پذیری، کشاورزی گیلان باید از حالت «تجربی و سنتی» به حالت «داده محور» و کشاورزی هوشمند و فناوری کشاورزی تغییر نماید.

کاهش خام‌فروشی و اصلاح روش‌های کشت برنج

پژوهشگر مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ادامه داد: در این ارتباط می‌توان به استفاده از پهپادها برای سمپاشی دقیق، پایش سلامت محصولات کشاورزی و مدیریت آفات و بیماری‌ها که باعث کاهش مصرف آفت‌کش‌های شیمیایی و حفظ محیط زیست می شود، اشاره داشت. همچنین، استفاده از اینترنت اشیاء، مانند سنسورهای خاک برای تشخیص دقیق نیاز کودی و آب که منجر به کاهش هزینه‌ها و افزایش عملکرد محصول می‌گردد و دیگر آن که، کاهش واسطه‌ها از طریق پلتفرم‌های مستقیم از «مزرعه تا سفره» که سود کشاورز را افزایش و قیمت مصرف‌کننده را کنترل می‌کند.

وی درباره صنعت کشاورزی و ارزش افزوده، گفت: آینده کشاورزی گیلان در گرو «خام فروشی» محصولات کشاورزی نیست، بلکه در فراوری است. لذا گسترش صنایع تبدیلی و تکمیلی لازم و ضروری است. به عنوان مثال، به جای فروش برنج یا چای خشک و یا فندق، باید بر تولید محصولات نیمه آماده، بسته بندی‌های لوکس و محصولات فرآوری شده با ارزش افزوده بالا مانند روغن‌های گیاهی باشد.

هوشیارفرد با بیان اینکه برنج گیلان در حال عبور از یک دوران گذار حساس است، تصریح کرد: آینده برنج گیلان، بین «فناوری‌های نجات دهنده» و «چالش‌های بقاء» در نوسان خواهد بود و می‌توان از سه منظر تولید(تحول در مدیریت تولید)، اقتصاد و چالش‌های زیست محیطی بررسی کرد.

وی اظهار کرد: برای اینکه برنج گیلان بتواند در بازارهای جهانی رقابت کند باید روش‌های کشت و سیستم‌های مدیریت آب تغییر نماید؛ اعتقاد بر این است، آینده برنج در گرو توسعه ارقام پرمحصول، زودرس و متحمل(مقاوم) به شوری خاک و کم آبی می‌باشد.

این پژوهشگر حوزه کشاورزی ادامه داد: در آبیاری تناوبی به‌جای آبیاری غرقابی و غرقاب نگهداشتن دائمی زمین، اجازه می‌دهیم خاک به تناوب و در فواصل مشخص اندکی خشک شود. با این روش، مصرف آب تا ۳۰ درصد کاهش و میزان تولید گاز متان که برای محیط زیست ضرر دارد، به‌شدت کم می‌شود.

گسترش ساخت‌وساز و تغییر کاربری شالیزارها تهدیدی برای برنج گیلان

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی گیلان با بیان اینکه واقعیت تلخ این است اگر مدیریت صحیح انجام نشود برنج گیلان در آینده (بیش از حال) با سه تهدید جدی بحران آب و تغییر اقلیم، تغییر کاربری اراضی و شوری خاک مواجه خواهد بود، تصریح کرد: کاهش بارش‌ها و تغییر در الگوی رودخانه‌ها، مدیریت شالیزارها را به یک‌کابوس تبدیل خواهد کرد. تنش‌های آبی در زمان گلدهی می‌تواند حتی کل محصول را نابود کند. گسترش ساخت و سازها و تبدیل شالیزارها به اراضی مسکونی، یکی از بزرگترین تهدیدهای فیزیکی برای بقای برنج گیلان در آینده خواهد بود. همچنین، بالاآمدن آب دریا در مناطق ساحلی و مصرف نادرست کودهای شیمیایی منجر به افزایش شوری خاک شده که مستقیما بر کیفیت و قدرت رشد محصول تاثیر گذار است.

وی با بیان اینکه واقعیت دیگر این است که رقابت برنج ایرانی از نظر قیمت با برنج‌های وارداتی تقریبا غیرممکن است، افزود: راهبرد آینده باید «قیمت بالا توام با کیفیت بالا» و تمرکز بر ارقام اصیل محلی با بسته بندی‌های مدرن و گواهی‌های ارگانیک، باشد؛ باید به‌جای فروش برنج، به‌دنبال ارزش افزوده در فراوری برنج باشیم و صنایع تبدیلی روی محصولات مشتقات آن مثل آرد برنج با کیفیت و برنج‌های آماده پخت (Ready-to-eat)تمرکز کنند. همچنین، ردیابی محصول برنج از شالیزار تا سفره مشتری، می‌تواند اعتماد خریداران داخلی و خارجی را به‌شدت افزایش دهد و حتی فروش محصول با قیمت‌های بالاتر صورت گیرد.

هوشیارفرد با تاکید بر اینکه آینده کشاورزی گیلان در گرو انطباق پذیری است، گفت: اگر استان بتواند با استفاده از فناوری، مدیریت هوشمند آب و تمرکز بر محصولات با ارزش افزوده بالا، خود را با تغییرات اقلیمی سازگار کند، نه‌تنها به امنیت غذایی کشور کمک می‌شود بلکه، به قطب صادرات محصولات باکیفیت و ارگانیک در منطقه تبدیل خواهد شد. همچنین آینده برنج گیلان در گرو «فناوری محور شدن» و «تغییر از کمیت به کیفیت» است. کشاورزی گیلان، اگر بخواهد برنج را نه به عنوان یک کالای ارزان بلکه، به عنوان یک‌محصول راهبردی و با ارزش افزوده بالا حفظ کند، باید از چرخه سنتی خارج شود و به‌سمت کشاورزی دقیق حرکت کند.