نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
مواضع اخیر مقام‌های ترکیه درباره محدودیت پرداخت پول گاز ایران و هشدار به شرکت‌ها برای رعایت تحریم‌های آمریکا، نشانه‌ای از افزایش احتیاط آنکارا در تعاملات اقتصادی با ایران است؛ همزمان ترکیه در حال توسعه مسیرهای ترانزیتی و انرژی جایگزین در منطقه است.
به گزارش تالشان نیوز، ترکیه در سال‌های گذشته یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران بوده و پس از چین و امارات در میان شرکای اصلی تجارت خارجی کشور قرار داشته است.
سطح تجارت دو کشور که در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی کمتر از یک میلیارد دلار بود، در مقطعی افزایش قابل توجهی پیدا کرد و در سال ۲۰۱۴ به حدود ۲۲ میلیارد دلار رسید. این رقم در سال‌های بعد کاهش یافت و در سال‌های اخیر حجم تجارت ایران و ترکیه حدود ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار در سال برآورد شده است.
تجارت میان دو کشور در سال‌های تحریم نیز ادامه داشته و ترکیه به دلیل همسایگی با ایران، دسترسی به بازار اروپا و برخورداری از زیرساخت‌های حمل‌ونقل، از اهمیت ویژه‌ای برای اقتصاد ایران برخوردار بوده است.
صادرات ترکیه به ایران چه کالاهایی است؟
بر اساس گزارشی که معاونت مطالعات اقتصادی و آینده‌پژوهی اتاق بازرگانی تهران منتشر کرده، در سال ۲۰۲۵ بیش از نیمی از صادرات ترکیه به ایران در ۱۰ گروه کالایی متمرکز بوده است.
ماشین‌آلات و تجهیزات مکانیکی با حدود ۳۸۳ میلیون دلار در صدر این فهرست قرار داشتند و پس از آن مواد پلاستیکی و ماشین‌آلات و تجهیزات برقی و الکترونیکی قرار گرفتند.
در مجموع، ارزش صادرات ۱۰ گروه اصلی کالایی ترکیه به ایران حدود ۱.۶ میلیارد دلار اعلام شده است؛ ترکیبی که نشان می‌دهد بخش مهمی از صادرات ترکیه به ایران را کالاهای صنعتی، واسطه‌ای و سرمایه‌ای تشکیل می‌دهد.
در مقابل، سبد صادرات ایران به ترکیه تمرکز بیشتری دارد. بیش از ۸۹ درصد ارزش واردات ترکیه از ایران در سال ۲۰۲۵ به ۱۰ گروه کالایی اختصاص داشته که آلومینیوم و مصنوعات آن، مس و مصنوعات مسی و میوه و خشکبار در میان اقلام اصلی قرار داشته‌اند.
هشدار آنکارا درباره تجارت با ایران
در همین شرایط، مهمت شیمشک، وزیر خزانه‌داری و دارایی ترکیه، اعلام کرده است آنکارا بهای گاز وارداتی از ایران را به‌صورت مستقیم به جمهوری اسلامی ایران پرداخت نمی‌کند.
بر اساس اظهارات وی، منابع مالی مربوط به این پرداخت‌ها در چارچوب تفاهم با آمریکا و تحت مقررات مشخص نگهداری می‌شود و ایران می‌تواند از این منابع برای خرید کالاهای مجاز، از جمله مواد غذایی و دارو، استفاده کند.
شیمشک همچنین به شرکت‌ها و مؤسسات مالی ترکیه درباره رعایت مقررات جدید آمریکا در معاملات مرتبط با ایران هشدار داده و تأکید کرده است حفظ یکپارچگی نظام مالی ترکیه از اولویت‌های دولت این کشور است.
وی همچنین از همکاری آنکارا با آمریکا و سایر شرکای خود در زمینه مقابله با پول‌شویی، تأمین مالی تروریسم، فعالیت‌های مالی غیرقانونی و دور زدن تحریم‌ها سخن گفته است.
فشار تحریم‌های آمریکا بر بانک‌های ترکیه
این موضع‌گیری در شرایطی مطرح شده که آمریکا اخیراً یک بانک ترکیه‌ای و دو شرکت وابسته به آن را به دلیل آنچه واشنگتن تسهیل معاملات مالی مرتبط با ایران عنوان کرده، تحریم کرده است.
بر اساس گزارش ارائه‌شده در این مطلب، آمریکا بانک سرمایه‌گذاری گلدن‌گلوبال و دو شرکت وابسته به آن را به دلیل انجام تراکنش‌های مالی مرتبط با ایران در فهرست تحریم‌ها قرار داده است.
چنین اقداماتی می‌تواند ریسک همکاری شرکت‌ها و مؤسسات مالی ترکیه با طرف‌های ایرانی را افزایش دهد و هزینه مبادلات دو کشور را بیشتر کند.
ترکیه و مسیرهای ترانزیتی جایگزین
تغییر رویکرد ترکیه تنها به حوزه مبادلات مالی محدود نمی‌شود. این کشور همزمان در حال توسعه نقش خود در کریدورهای جدید ترانزیتی منطقه است.
یکی از مهم‌ترین این پروژه‌ها، اتصال ریلی ترکیه به مسیر موسوم به «مسیر ترامپ» از طریق نخجوان است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، یک خط ریلی ۲۲۴ کیلومتری برای اتصال گذرگاه مرزی دیلوجو در ترکیه به نخجوان و شبکه ریلی منطقه در نظر گرفته شده است.
این مسیر بخشی از طرح گسترده‌تر اتصال قفقاز جنوبی به شبکه حمل‌ونقل بین‌المللی محسوب می‌شود و ترکیه آن را فرصتی برای افزایش تجارت میان آسیا و اروپا می‌داند.
در کنار این پروژه، آنکارا در توسعه «راه توسعه عراق» نیز نقش فعالی دنبال می‌کند؛ کریدوری که می‌تواند مسیرهای تجاری میان خلیج فارس، عراق، ترکیه و اروپا را تقویت کند.
تلاش برای ایجاد مسیرهای جدید انرژی
ترکیه در حوزه انرژی نیز به دنبال افزایش گزینه‌های جایگزین است.
آلپ‌ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، درباره امکان انتقال نفت عراق از مسیر شمالی و از طریق ترکیه به بازارهای اروپایی سخن گفته است. خط لوله عراق-ترکیه نیز نفت کرکوک را به بندر جیهان در ساحل مدیترانه منتقل می‌کند و ظرفیت آن بیش از ۱.۵ میلیون بشکه در روز اعلام شده است.
در صورت توسعه چنین مسیرهایی، عراق می‌تواند بخشی از صادرات نفت خود را بدون اتکا به مسیرهای دریایی خلیج فارس و تنگه هرمز انجام دهد.
همچنین ایده ایجاد خط لوله گاز از قطر به ترکیه و اروپا از مسیر کشورهایی مانند عربستان، اردن و سوریه بار دیگر مطرح شده است؛ طرحی که در صورت تحقق می‌تواند گزینه دیگری برای انتقال انرژی منطقه به بازار اروپا ایجاد کند.
آیا تجارت ایران و ترکیه وارد مرحله تازه‌ای شده است؟
ترکیه همچنان به دلیل همسایگی، حجم مبادلات، ارتباط با بازار اروپا و نقش مهم خود در شبکه حمل‌ونقل منطقه، برای ایران یک شریک اقتصادی مهم محسوب می‌شود.
با این حال، هشدارهای رسمی مقام‌های ترکیه درباره تحریم‌های آمریکا، محدودیت در پرداخت بهای گاز ایران و تلاش همزمان آنکارا برای توسعه کریدورهای ترانزیتی و انرژی جایگزین، نشان می‌دهد فضای همکاری اقتصادی دو کشور پیچیده‌تر شده است.
از یک سو، وابستگی متقابل تجاری و انرژی همچنان انگیزه‌هایی برای تداوم روابط اقتصادی ایجاد می‌کند و از سوی دیگر، فشار تحریم‌های آمریکا و تغییر آرایش کریدورهای منطقه می‌تواند هزینه و ریسک تجارت ایران و ترکیه را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، آینده تجارت دو کشور تا حد زیادی به توان ایران برای حفظ مسیرهای مالی و ترانزیتی، مدیریت ریسک تحریم‌ها و همچنین تحولات ژئوپلیتیکی در قفقاز، عراق و مسیرهای انرژی منطقه وابسته خواهد بود.