نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
دولت برای مدیریت مصرف بنزین و جبران فاصله میان تولید و مصرف، سه سناریوی جدید برای نحوه توزیع و سهمیهبندی سوخت مطرح کرده است؛ طرحهایی که از حفظ قیمت فعلی و محدودیت عرضه تا نرخهای چندگانه و اختصاص سهمیه به همه شهروندان را شامل میشود.
به گزارش تالشان نیوز، مصرف روزانه بنزین در کشور به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده، در حالی که ظرفیت تولید پالایشگاههای داخلی نزدیک به ۱۲۰ میلیون لیتر برآورد میشود. این فاصله موجب شده موضوع نحوه مدیریت مصرف و تأمین کسری بنزین بار دیگر در دستور کار قرار گیرد.
اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، در گفتوگویی تلویزیونی سه سناریوی پیشنهادی دولت را تشریح کرده است. بر اساس این طرحها، ممکن است شیوه توزیع سهمیه بنزین در جایگاهها تغییر کند، هرچند دولت تاکنون تصمیم نهایی را اعلام نکرده است.
سناریوی نخست؛ بنزین به سبک صف شیر
در نخستین سناریو، میزان بنزین قابل عرضه متناسب با ظرفیت تولید داخلی در نظر گرفته میشود و عرضه سوخت از صبح آغاز خواهد شد و تا زمانی که سهمیه روزانه به پایان برسد ادامه پیدا میکند.
در این مدل، افرادی که زودتر به جایگاه مراجعه کنند امکان دریافت بنزین خواهند داشت و پس از اتمام سهمیه روزانه، عرضه سوخت تا روز بعد متوقف میشود.
مهمترین مزیت این روش، کنترل مستقیم میزان مصرف و جلوگیری از مصرف بیش از ظرفیت تولید داخلی است. همچنین قیمت فعلی بنزین تغییر نمیکند و فشار ناشی از افزایش قیمت سوخت بر هزینه کالاها و خدمات ایجاد نخواهد شد.
با این حال، تشکیل صفهای طولانی، اتلاف وقت شهروندان و احتمال ایجاد رانت یا اختلال در نحوه توزیع سوخت از مهمترین ایرادهای این سناریو به شمار میرود.
سناریوی دوم؛ سهمیههای چندنرخی
در سناریوی دوم، برای دارندگان خودرو چند سطح سهمیه با نرخهای متفاوت در نظر گرفته میشود. در طرح آزمایشی مطرحشده، ۶۰ لیتر بنزین با نرخ هزار و ۵۰۰ تومان، ۵۰ لیتر با نرخ سه هزار تومان و ۴۰ لیتر با نرخ پنج هزار تومان اختصاص مییابد و پس از پایان این سهمیهها، بنزین با نرخ آزاد عرضه خواهد شد.
طرحی مشابه این مدل قرار بود به صورت آزمایشی در کرمان اجرا شود که اجرای آن در آخرین لحظات متوقف شد.
مزیت اصلی این روش، استفاده از مکانیزم قیمت برای کنترل مصرف و کاهش مصرف بنزین توسط خودروهای پرمصرف است. همچنین امکان تأمین بخشی از کسری سوخت از طریق واردات با نرخ آزاد وجود خواهد داشت.
در مقابل، افزایش هزینه سوخت برای مصرفکنندگان، احتمال ایجاد آثار تورمی و فشار بیشتر بر خانوارهای کمدرآمد و متوسط از جمله نگرانیهای مطرح درباره این مدل است.
سناریوی سوم؛ سهمیه بنزین بر اساس کد ملی
در سومین سناریو، سهمیه بنزین تنها به مالکان خودرو اختصاص نمییابد و همه شهروندان از یارانه سوخت برخوردار خواهند شد.
بر اساس این مدل، از حدود ۱۲۰ میلیون لیتر بنزین تولیدی، ۳۰ میلیون لیتر به حملونقل عمومی اختصاص مییابد و ۹۰ میلیون لیتر باقیمانده میان همه مردم توزیع میشود.
در این روش، سهم هر فرد میتواند به صورت اعتباری یا نقدی در اختیار او قرار گیرد و افراد متناسب با سهم خود امکان خرید بنزین داشته باشند.
یکی از مهمترین مزیتهای این طرح، توزیع یارانه بنزین میان همه شهروندان، حتی افرادی است که خودرو ندارند. همچنین امکان انتخاب میزان مصرف و کاهش وابستگی یارانه به مالکیت خودرو از دیگر ویژگیهای آن عنوان شده است.
با این حال، پیچیدگی اجرایی، نیاز به ایجاد زیرساختهای جدید و احتمال شکلگیری بازار غیررسمی برای خرید و فروش سهمیه از جمله چالشهای این سناریو است. همچنین نحوه تأمین سوخت مورد نیاز حملونقل عمومی در این مدل اهمیت ویژهای خواهد داشت.
کدام سناریو مناسبتر است؟
هر سه مدل پیشنهادی دولت با هدف کنترل مصرف بنزین و مدیریت منابع موجود طراحی شدهاند، اما هر کدام چالشهای خاص خود را دارند.
سناریوی نخست میتواند بدون تغییر قیمت، مصرف را با محدودیت عرضه کنترل کند، اما احتمال تشکیل صف و دشواری دسترسی به سوخت را افزایش میدهد. سناریوی دوم از طریق افزایش هزینه مصرف، انگیزه کاهش مصرف را بیشتر میکند، اما ممکن است آثار تورمی و فشار اقتصادی به همراه داشته باشد.
سناریوی سوم نیز با هدف توزیع عادلانهتر یارانه بنزین میان همه شهروندان طراحی شده، اما اجرای آن به زیرساختهای دقیق و سازوکار شفاف برای مدیریت سهمیهها نیاز دارد.
با وجود مطرح شدن این سه گزینه، دولت هنوز سناریوی نهایی را اعلام نکرده و قرار است دیدگاه کارشناسان و مردم نیز در انتخاب مدل نهایی مورد توجه قرار گیرد.