نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
اسپیمزگت، بنای تاریخی گیلان در دل جنگلهای هیرکانی، سالها محل روایتها و گمانهزنیهای مختلف درباره پیشینه و کاربری خود بوده است؛ با این حال، شواهدی همچون ویژگیهای معماری، کتیبههای کوفی و مصالح بهکاررفته در بنا، زمینه بررسی آن در چارچوب معماری دوره میانه اسلامی و بهویژه عصر سلجوقی را فراهم کرده است.
به گزارش تالشان نیوز، در میان جنگلهای هیرکانی گیلان، بنایی تاریخی قرار دارد که طی سالهای گذشته روایتهای مختلفی درباره قدمت، خاستگاه و کاربری آن مطرح شده است؛ بنایی که با نام اسپیمزگت شناخته میشود.
این اثر تاریخی تنها یک سازه در دل جنگل نیست، بلکه میتواند بخشی از تاریخ معماری و تحولات فرهنگی گیلان را روایت کند؛ تاریخی که برای شناخت دقیق آن باید شواهد معماری، کتیبهها، مصالح و یافتههای باستانشناختی در کنار یکدیگر بررسی شوند.
در سالهای گذشته، برخی روایتها اسپیمزگت را به دوره ساسانی و حتی کاربری آتشکدهای نسبت دادهاند. با این حال، چنین انتسابهایی برای اثبات قدمت بنا نیازمند بررسی مستند و تخصصی است و نمیتوان تنها بر اساس شباهتهای ظاهری یا روایتهای شفاهی درباره دوره ساخت یک اثر تاریخی اظهارنظر کرد.
در مقابل، مطالعات انجامشده درباره ویژگیهای معماری، کتیبههای کوفی و مصالح بهکاررفته در اسپیمزگت، امکان مطالعه این بنا در چارچوب دوره میانه اسلامی و بهویژه معماری عصر سلجوقی را مطرح کرده است.
اسپیمزگت ساسانی است یا سلجوقی؟
ولی جهانی، باستانشناس و مشاور معاون وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به برخی دیدگاهها درباره انتساب اسپیمزگت به دوره ساسانی اظهار کرد: برای تعیین دوره ساخت یک اثر تاریخی نمیتوان تنها بر اساس شباهتهای ظاهری یا گمانهزنیهای غیرعلمی اظهارنظر کرد.
وی افزود: شناخت دقیق یک اثر تاریخی نیازمند بررسی مجموعهای از شواهد شامل معماری، مصالح، کتیبهها، یافتههای باستانشناختی و در صورت امکان نتایج مطالعات آزمایشگاهی است.
این باستانشناس با اشاره به مطالعات انجامشده درباره اسپیمزگت گفت: شواهد موجود، از جمله ویژگیهای معماری و کتیبههای کوفی، با دوره میانه اسلامی همخوانی بیشتری دارد و میتوان این بنا را در چارچوب معماری دوره سلجوقی مورد مطالعه قرار داد.
کتیبهها؛ بخشی از شناسنامه تاریخی بنا
جهانی با تأکید بر اهمیت کتیبههای موجود در بنا اظهار کرد: کتیبهها در مطالعات باستانشناسی و تاریخ معماری اهمیت ویژهای دارند و میتوانند اطلاعاتی درباره دوره ساخت، کاربری و شرایط فرهنگی و مذهبی یک بنا در اختیار پژوهشگران قرار دهند.
وی ادامه داد: بررسی کتیبههای کوفی اسپیمزگت در کنار دیگر شواهد موجود، یکی از عوامل مهم در شناخت دوره تاریخی این بناست و نمیتوان این شواهد را نادیده گرفت.
معماری بنا در دل جنگل و زمینهای ماسهای
یکی از ویژگیهای قابل توجه اسپیمزگت، موقعیت آن در محیط جنگلی و روی زمینهای ماسهای است؛ شرایطی که اجرای یک سازه تاریخی در آن نیازمند توجه به ویژگیهای محیطی و توپوگرافی منطقه بوده است.
جهانی با اشاره به این موضوع گفت: نحوه توزیع وزن بنا، قرارگیری دیوارها و ستونها و انتخاب مصالح، از جمله موضوعاتی است که در بررسی معماری این اثر باید مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین استفاده از «سفال تخت» در پوشش بنا را یکی از ویژگیهای قابل بررسی دانست و افزود: مطالعه این عنصر میتواند در مقایسه معماری اسپیمزگت با دیگر بناهای تاریخی شمال ایران مورد استفاده قرار گیرد.
سیلاب و ریشه درختان؛ تهدیدهایی برای اسپیمزگت
اسپیمزگت طی سالهای گذشته با عوامل طبیعی و انسانی مختلفی مواجه بوده است.
طغیان رودخانه دیناچال، فرسایش طبیعی و نفوذ و رشد ریشههای درختان از جمله عواملی هستند که بر وضعیت این اثر تاریخی تأثیر گذاشتهاند. در کنار این عوامل، برخی فعالیتهای انسانی و صنعتی و آسیبهای مرتبط با برداشت چوب نیز از دیگر تهدیدهای مطرحشده برای بنا عنوان شدهاند.
جهانی با تأکید بر ضرورت حفاظت از اسپیمزگت اظهار کرد: در مورد چنین آثاری باید بر پایه مستندات علمی سخن گفت و هرگونه انتساب تاریخی نیز باید بر اساس شواهد و مطالعات تخصصی صورت گیرد.
ضرورت مستندسازی و حفاظت از میراث تاریخی گیلان
اسپیمزگت امروز در نقطه تلاقی طبیعت، تاریخ و حافظه فرهنگی گیلان قرار دارد؛ بنایی که روایتهای مختلفی درباره آن شکل گرفته، اما بررسیهای باستانشناختی میتواند مسیر شناخت آن را از گمانهزنی به سمت مطالعه علمی هدایت کند.
این اثر از منظر معماری و تاریخی، بخشی از میراث فرهنگی گیلان به شمار میرود و حفاظت از آن در برابر فرسایش، سیلاب، ریشههای درختان و مداخلات انسانی اهمیت دارد.
اسپیمزگت را میتوان یکی از نمونههای قابل توجه برای مطالعه تاریخ معماری اسلامی در گیلان دانست؛ اثری که شناخت دقیقتر آن نیازمند پژوهشهای تخصصی، مستندسازی مستمر و حفاظت اصولی از بقایای بناست.