نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
محدودیت زمین مناسب برای دفن زباله، بارندگی و رطوبت بالا و حساسیت زیست‌محیطی گیلان، ادامه روش‌های سنتی مدیریت پسماند را با چالش روبه‌رو کرده است؛ موضوعی که به گفته یک نماینده مجلس و عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان، نیازمند هماهنگی دستگاه‌های مسئول، توسعه بازیافت، تفکیک زباله از مبدأ و حرکت به‌سوی راهکارهای علمی و پایدار است.
به گزارش تالشان نیوز، محدودیت اراضی مناسب برای دفن زباله، شرایط اقلیمی مرطوب و وابستگی بخش مهمی از اقتصاد گیلان به کشاورزی و گردشگری، مدیریت پسماند را به یکی از چالش‌های مهم این استان تبدیل کرده است؛ مسئله‌ای که پیامدهای آن می‌تواند فراتر از آلودگی محیط زیست، سلامت عمومی، منابع آبی، امنیت غذایی و معیشت جوامع محلی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
جنگل‌های هیرکانی، تالاب‌ها، رودخانه‌ها، شالیزارها، باغ‌های چای و مرکبات، مزارع کیوی و سواحل دریای خزر از سرمایه‌های طبیعی و اقتصادی گیلان هستند. با این حال، انباشت و دفن غیراصولی پسماند می‌تواند این منابع را در معرض فشارهای زیست‌محیطی قرار دهد.
نفوذ شیرابه به خاک و منابع آب زیرزمینی، ورود آلاینده‌ها به رودخانه‌ها و تالاب‌ها، تهدید زیستگاه‌های طبیعی و آسیب به چشم‌اندازهای گردشگری، از جمله پیامدهای احتمالی مدیریت نامناسب پسماند است؛ شرایطی که ضرورت بازنگری در شیوه‌های جمع‌آوری، پردازش و دفع زباله را افزایش می‌دهد.
احمدی‌سنگر: حل بحران پسماند به اراده مدیریتی و اقدام عملی نیاز دارد
محمدرضا احمدی‌سنگر، نماینده مردم رشت و خمام در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به ابعاد بحران پسماند در گیلان اظهار کرد: مدیریت پسماند در استان‌های شمالی، به‌ویژه گیلان، مسئله‌ای راهبردی و مرتبط با امنیت زیست‌محیطی کشور است؛ اما این بحران با هم‌افزایی دستگاه‌های مسئول، هماهنگی میان مدیران و نمایندگان و قرار گرفتن موضوع در اولویت برنامه‌های اجرایی قابل پیگیری است.
وی با تأکید بر ضرورت عبور از وعده‌ها و حرکت به‌سمت اقدامات عملی افزود: برای حل بحران پسماند، علاوه بر تأمین منابع مالی، به اراده مدیریتی، تصمیم‌گیری صحیح و اقدام مؤثر نیاز است؛ زیرا اعتبارات زمانی به حل مشکلات منجر می‌شوند که با برنامه‌ریزی دقیق، مسئولیت‌پذیری و پیگیری مستمر همراه باشند.
ضرورت تعیین مسئولیت‌ها و تقویت نظارت
نماینده مردم رشت و خمام در مجلس شورای اسلامی با اشاره به نقش دستگاه‌های اجرایی در ساماندهی پسماند گیلان تصریح کرد: شوراهای اسلامی شهر، شهرداری‌ها و معاونت عمرانی استانداری باید در چارچوب وظایف قانونی خود برای رفع مشکلات این حوزه برنامه‌ریزی کنند.
احمدی‌سنگر با بیان اینکه سایر دستگاه‌های مسئول نیز باید متناسب با وظایف قانونی خود نقش‌آفرینی کنند، افزود: قوه قضائیه، سازمان حفاظت محیط زیست، منابع طبیعی و وزارت جهاد کشاورزی از جمله مجموعه‌هایی هستند که باید بر روند اجرای برنامه‌ها نظارت مؤثر داشته باشند.
وی تأکید کرد: تعدد دستگاه‌های مرتبط با مدیریت پسماند نباید به پراکندگی مسئولیت‌ها، تأخیر در تصمیم‌گیری یا بلاتکلیفی در اجرای برنامه‌ها منجر شود. ازاین‌رو، لازم است وظایف هر دستگاه به‌روشنی مشخص و روند اجرای اقدامات به‌طور مستمر ارزیابی شود تا امکان پاسخ‌گویی درباره عملکرد دستگاه‌ها و میزان پیشرفت طرح‌ها فراهم باشد.
اعتبارات باید به نتایج ملموس منجر شوند
احمدی‌سنگر با اشاره به تأمین منابع مالی برای مدیریت پسماند در گیلان بیان کرد: در بررسی مشکلات این حوزه نباید صرفاً بر کمبود بودجه تمرکز کرد، بلکه میزان پایبندی مسئولان به اجرای برنامه‌ها، اراده اجرایی و نحوه استفاده از ظرفیت‌های موجود نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: پیش از درخواست اعتبارات جدید، لازم است مشخص شود منابع پیش‌بینی‌شده و ظرفیت‌های مالی موجود تا چه اندازه در مسیر حل مشکلات هزینه شده‌اند و چرا اقدامات انجام‌شده هنوز به نتایج مورد انتظار نرسیده‌اند.
نماینده مردم رشت و خمام در مجلس شورای اسلامی ادامه داد: مدیریت صحیح منابع، نظارت بر نحوه هزینه‌کرد اعتبارات و پیگیری اجرای مصوبات باید در اولویت قرار گیرد تا منابع مالی به نتایج ملموس و قابل ارزیابی در ساماندهی پسماند تبدیل شوند.
تفکیک از مبدأ، بازیافت و تبدیل پسماند به انرژی
احمدی‌سنگر با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از روش‌های نوین مدیریت پسماند، از جمله تفکیک از مبدأ، بازیافت، تولید کمپوست و فناوری‌های تبدیل پسماند به انرژی، بر لزوم ورود جدی مسئولان برای اجرای این راهکارها تأکید کرد.
وی افزود: اجرای راهکارهای علمی و فنی بدون تصمیم‌گیری عملیاتی، همکاری دستگاه‌های مسئول و نظارت مستمر بر عملکرد مجریان امکان‌پذیر نیست. ظرفیت‌های موجود باید به‌گونه‌ای به کار گرفته شوند که برنامه‌های مدیریت پسماند از مرحله طرح و مصوبه عبور کنند و به اقدامات اجرایی و نتایج قابل سنجش برسند.
احمدی‌سنگر در پایان با تأکید بر ضرورت پیگیری مستمر و پاسخ‌گویی شفاف مسئولان گفت: بحران پسماند گیلان بیش از هر چیز نیازمند تعیین مسئولیت‌های روشن و تبدیل ظرفیت‌های قانونی و مالی موجود به اقدامات عملی است؛ مسیری که تحقق آن به همکاری دستگاه‌های اجرایی و نظارتی و پاسخ‌گویی در برابر مطالبات عمومی وابسته است.
مدیریت پسماند در شمال کشور؛ مسئله‌ای فراتر از خدمات شهری
محمود هوشیارفرد، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان، نیز با تأکید بر ضرورت نگاه راهبردی به مدیریت پسماند در استان‌های شمالی، این موضوع را مرتبط با امنیت زیست‌محیطی، سلامت عمومی و امنیت غذایی دانست.
وی اظهار کرد: مدیریت پسماند در مناطق شمالی دیگر صرفاً موضوعی خدماتی و شهری نیست، بلکه باید از منظر امنیت زیست‌محیطی بررسی شود؛ زیرا پایداری زیستی، اقتصادی و اجتماعی این مناطق به نحوه مدیریت پسماند وابستگی دارد.
هوشیارفرد با اشاره به محدودیت زمین مناسب برای دفن زباله، بارندگی و رطوبت بالا و نزدیکی عرصه‌های طبیعی و کشاورزی به منابع آبی در گیلان افزود: نمی‌توان بدون در نظر گرفتن ویژگی‌های اقلیمی منطقه، همان الگوهای سنتی را برای مدیریت پسماند به کار گرفت.
شیرابه زباله؛ تهدیدی برای منابع آب و امنیت غذایی
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان با اشاره به پیامدهای دفن غیراصولی پسماند گفت: شیرابه ناشی از انباشت و دفن نامناسب زباله، در صورت نفوذ به خاک و منابع آبی، می‌تواند آلاینده‌ها را به آب‌های زیرزمینی و رودخانه‌ها منتقل کند. این مسئله در استانی که بخش مهمی از فعالیت‌های اقتصادی آن بر کشاورزی و منابع طبیعی استوار است، اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی ادامه داد: آب آلوده در صورت ورود به چرخه آبیاری اراضی کشاورزی می‌تواند کیفیت خاک و محصولات را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین، در صورت وجود منابع آلاینده و فراهم بودن شرایط انتقال، تجمع فلزات سنگینی مانند سرب و کادمیوم در خاک ممکن است پیامدهای بلندمدتی برای کیفیت زمین‌های کشاورزی داشته باشد.
هوشیارفرد با تأکید بر ارتباط مدیریت پسماند با امنیت غذایی تصریح کرد: حفاظت از خاک و منابع آب به معنای حفاظت از ظرفیت تولید محصولات کشاورزی در سال‌های آینده است. به همین دلیل، پیشگیری از ورود آلاینده‌ها به زنجیره تولید غذا باید از اولویت‌های مدیریت پسماند در استان باشد.
وی افزود: پایش کیفیت خاک و آب و پیشگیری از آلودگی منابع تولید، در کنار اصلاح روش‌های دفن زباله، اهمیت فراوانی دارد.
آلودگی تالاب‌ها و رودخانه‌ها؛ تهدیدی برای زیست‌بوم‌های طبیعی
هوشیارفرد با اشاره به اهمیت اکوسیستم‌های طبیعی گیلان اظهار کرد: تالاب‌ها، رودخانه‌ها و جنگل‌ها از مهم‌ترین سرمایه‌های طبیعی استان هستند و در حفظ تعادل اکولوژیک، پشتیبانی از تنوع زیستی و تنظیم چرخه آب نقش دارند.
وی افزود: تالاب‌ها بخشی از کارکردهای طبیعی پالایش آب را بر عهده دارند، اما توانایی آن‌ها برای جذب آلودگی نامحدود نیست. ورود مستمر پسماند و آلاینده‌ها می‌تواند عملکرد طبیعی این زیست‌بوم‌ها را مختل کند و هزینه‌های حفاظت و احیای آن‌ها را افزایش دهد.
این عضو هیئت علمی ادامه داد: تخلیه پسماندهای شهری و صنعتی در نزدیکی پهنه‌های آبی، علاوه بر تهدید زیستگاه‌های جانوری و گیاهی، می‌تواند کیفیت آب را کاهش دهد و بر کارکردهای طبیعی اکوسیستم اثر بگذارد.
وی با اشاره به ارتباط رودخانه‌ها با دریای خزر تصریح کرد: بخشی از آلاینده‌های واردشده به رودخانه‌ها ممکن است به مناطق پایین‌دست و در نهایت دریای خزر منتقل شوند. از این منظر، مدیریت پسماند در گیلان با حفاظت از محیط زیست دریای خزر نیز ارتباط دارد.
انباشت زباله و افزایش مخاطرات بهداشتی
هوشیارفرد با اشاره به پیامدهای بهداشتی انباشت غیراصولی زباله بیان کرد: در مناطق مرطوبی مانند گیلان، تجمع پسماندهای آلی می‌تواند زمینه ایجاد بوهای نامطبوع، افزایش جمعیت برخی ناقلان بیماری و شکل‌گیری کانون‌های آلودگی را فراهم کند.
وی افزود: تجمع زباله در نزدیکی مناطق مسکونی و منابع آبی، علاوه بر کاهش کیفیت زندگی مردم، ضرورت کنترل بهداشتی و نظارت مستمر بر مراکز جمع‌آوری، انتقال و دفن پسماند را افزایش می‌دهد.
به گفته این عضو هیئت علمی، مدیریت پسماند باید در هماهنگی با برنامه‌های سلامت عمومی و حفاظت از منابع طبیعی دنبال شود؛ زیرا آلودگی آب و خاک و اختلال در چرخه‌های طبیعی می‌تواند هزینه‌های پیشگیری و مقابله با مخاطرات بهداشتی را افزایش دهد.
بحران زباله؛ تهدیدی برای گردشگری و معیشت جوامع محلی
هوشیارفرد با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری گیلان گفت: جنگل‌ها، سواحل، تالاب‌ها، رودخانه‌ها و چشم‌اندازهای کشاورزی از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی استان هستند و بخش قابل توجهی از فعالیت‌های اقتصادی جوامع محلی به گردشگری و خدمات وابسته به آن ارتباط دارد.
وی ادامه داد: رهاسازی زباله در حاشیه جاده‌ها، جنگل‌ها، رودخانه‌ها و سواحل، علاوه بر ایجاد آلودگی بصری، می‌تواند کیفیت تجربه گردشگران را کاهش دهد و به اعتبار مناطق گردشگری آسیب وارد کند.
این عضو هیئت علمی افزود: پسماندهای پلاستیکی در صورت ورود به محیط‌های طبیعی می‌توانند به حیات جانوری آسیب برسانند و آلودگی را به خاک و پهنه‌های آبی منتقل کنند. ازاین‌رو، حفاظت از طبیعت و مدیریت اصولی پسماند باید در برنامه‌ریزی توسعه گردشگری مورد توجه قرار گیرد.
اقتصاد چرخشی؛ راهی برای کاهش دفن زباله
هوشیارفرد با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت پسماند اظهار کرد: برای خروج از وضعیت موجود باید از نگاه صرفاً مبتنی بر جمع‌آوری و دفن زباله عبور کرد و به سمت اقتصاد چرخشی حرکت کرد؛ الگویی که کاهش تولید پسماند، استفاده مجدد از مواد و توسعه بازیافت را در اولویت قرار می‌دهد.
وی تفکیک زباله از مبدأ را یکی از پیش‌شرط‌های اصلاح نظام مدیریت پسماند دانست و افزود: تا زمانی که انواع پسماند بدون تفکیک با یکدیگر مخلوط شوند، استفاده از ظرفیت‌های بازیافت و فرآوری مواد آلی با دشواری بیشتری همراه خواهد بود.
به گفته هوشیارفرد، تفکیک پسماند باید به مسئولیتی مستمر در خانوارها، مراکز تجاری و صنایع تبدیل شود. تحقق این هدف علاوه بر مشارکت مردم، به فراهم بودن زیرساخت‌های مناسب برای جمع‌آوری جداگانه و انتقال اصولی پسماندهای تفکیک‌شده از سوی شهرداری‌ها و دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.
وی همچنین بر نقش تولیدکنندگان در کاهش پسماند ناشی از محصولات خود تأکید کرد و گفت: طراحی محصولاتی با قابلیت بازیافت بیشتر و کاهش استفاده از موادی که به‌سختی بازیافت می‌شوند، می‌تواند بخشی از فشار موجود بر نظام مدیریت پسماند را کاهش دهد.
تجربه کشورهای دیگر؛ ضرورت انتخاب فناوری متناسب با شرایط گیلان
این عضو هیئت علمی با اشاره به تجربه برخی کشورها در مدیریت پسماند گفت: در کشورهای مختلف، مجموعه‌ای از سیاست‌ها برای کاهش دفن زباله و افزایش بازیافت به کار گرفته می‌شود. در برخی کشورها، پسماندهای آلی پس از جمع‌آوری جداگانه، متناسب با کیفیت و ویژگی‌هایشان برای تولید کود یا انرژی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
هوشیارفرد با تأکید بر ضرورت استفاده از تجربه‌های بین‌المللی متناسب با شرایط داخلی تصریح کرد: نمی‌توان یک الگوی واحد را بدون بررسی ویژگی‌های اقلیمی، ترکیب پسماند، هزینه‌های اجرایی و الزامات زیست‌محیطی در همه مناطق اجرا کرد. گیلان نیز به برنامه‌ای نیاز دارد که بر اساس شرایط جغرافیایی، نیازهای کشاورزی و ظرفیت‌های اقتصادی استان طراحی شده باشد.
تبدیل پسماند آلی به کمپوست و انرژی
هوشیارفرد با اشاره به ظرفیت پسماندهای آلی برای تولید انرژی و کود بیان کرد: یکی از راهکارهای قابل بررسی برای کاهش حجم پسماند، استفاده از فناوری‌های مناسب برای فرآوری مواد آلی است. تولید کمپوست و استفاده از فرایند هضم بی‌هوازی برای تولید بیوگاز، از جمله روش‌هایی هستند که در صورت رعایت الزامات فنی و زیست‌محیطی می‌توانند به مدیریت بهتر پسماند کمک کنند.
وی افزود: استفاده از روش‌های تبدیل پسماند به انرژی و کود آلی می‌تواند ضمن کاهش فشار بر محل‌های دفن، زمینه ایجاد فعالیت‌های اقتصادی جدید را نیز فراهم کند؛ با این حال، اجرای موفق این روش‌ها به تفکیک پسماند از مبدأ، کنترل کیفیت مواد اولیه، انتخاب فناوری مناسب و نظارت مستمر نیاز دارد.
این عضو هیئت علمی تأکید کرد: هرگونه طرح تبدیل پسماند به انرژی یا کود باید بر اساس ارزیابی دقیق زیست‌محیطی اجرا شود تا خود به منبع جدید آلودگی تبدیل نشود.
مدیریت پسماند به برنامه‌ای یکپارچه نیاز دارد
هوشیارفرد با تأکید بر ضرورت هماهنگی دستگاه‌های مسئول گفت: مدیریت پسماند در گیلان نباید تنها به اقدامات روزمره شهرداری‌ها و جمع‌آوری زباله محدود شود، بلکه به برنامه‌ریزی بلندمدت، تأمین منابع مالی پایدار، استفاده از فناوری‌های مناسب و همکاری دستگاه‌های اجرایی، بخش کشاورزی، صنایع و جوامع محلی نیاز دارد.
وی افزود: شناسایی ظرفیت‌های مناسب برای فرآوری و بازیافت، پایش مستمر کیفیت خاک و آب، توسعه زیرساخت‌های تفکیک از مبدأ و نظارت بر مراکز دفن پسماند باید در قالب برنامه‌ای جامع و متناسب با شرایط استان دنبال شود.
این عضو هیئت علمی، آموزش عمومی و افزایش مشارکت شهروندان را نیز از الزامات مدیریت پایدار پسماند دانست و تصریح کرد: بدون همراهی مردم و فراهم بودن امکانات لازم برای تفکیک و جمع‌آوری اصولی زباله، دستیابی به مدیریت پایدار دشوار خواهد بود.
هوشیارفرد در پایان تأکید کرد: مدیریت پسماند در گیلان باید از الگوی سنتی جمع‌آوری و دفن فاصله بگیرد و به سمت نظامی علمی، یکپارچه و متناسب با شرایط اقلیمی استان حرکت کند. کاهش تولید زباله، تفکیک از مبدأ، توسعه بازیافت، استفاده اصولی از پسماندهای آلی، افزایش مسئولیت تولیدکنندگان، نظارت مؤثر و مشارکت عمومی می‌تواند به کاهش مخاطرات زیست‌محیطی کمک کند.
حفاظت از خاک، منابع آب، تالاب‌ها، رودخانه‌ها و عرصه‌های طبیعی، به معنای حفاظت از پایه‌های تولید، سلامت جامعه و معیشت مردم است. ازاین‌رو، مدیریت پسماند باید به‌عنوان یکی از اولویت‌های توسعه پایدار گیلان مورد توجه قرار گیرد.